અયોધ્યા: કરોડો ભારતીયોની આસ્થાના કેન્દ્ર અયોધ્યાના શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિરમાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા રોકડ ચઢાવા અને કિંમતી વસ્તુઓમાં કથિત ચોરી અને ગેરરીતિનો મામલો હવે ગંભીર ફોજદારી તપાસમાં ફેરવાઈ ગયો છે. વિશેષ તપાસ ટીમ એટલે કે SITના પ્રાથમિક રિપોર્ટ બાદ પોલીસે આઠ વ્યક્તિઓ સામે FIR દાખલ કરી છે. તમામ આઠ આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને તેમને 29 જૂન 2026 સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલવામાં આવ્યા છે.

તપાસ દરમિયાન આશરે ₹80 લાખની રકમ મળી હોવાના તાજા અહેવાલો સામે આવ્યા છે. જોકે મંદિરના ચઢાવામાં કુલ કેટલી રકમ અને કેટલી કિંમતી વસ્તુઓનો કથિત અપહાર થયો છે, તેનો અંતિમ અને સત્તાવાર આંકડો હજુ જાહેર થયો નથી.

આખરે શું છે રામ મંદિર ચઢાવા ચોરીનો કેસ?

આ સમગ્ર મામલો રામ મંદિરના દાનપાત્રો અને ચઢાવામાં આવેલી રોકડ રકમની ગણતરી સાથે જોડાયેલો છે. આરોપ છે કે રોકડ અને કિંમતી વસ્તુઓની ગણતરી માટે નિયુક્ત કેટલાક કર્મચારીઓ અને તેમની સાથે સંકળાયેલા લોકોએ વ્યવસ્થાની ખામીઓનો લાભ લઈને વારંવાર પૈસાની ઉચાપત કરી હતી.

તપાસ સાથે સંકળાયેલા અહેવાલો પ્રમાણે ચઢાવાની ગણતરી દરમિયાન ચલણી નોટોના બંડલોમાંથી વધારાની નોટો અલગ કાઢી લેવામાં આવતી હતી. બાદમાં આ રકમ આરોપીઓ વચ્ચે વહેંચવામાં આવતી હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

SITએ ચઢાવાની ગણતરી, રોકડ સંભાળવાની પ્રક્રિયા, સ્ટોરેજ, બેંકમાં જમા થતી રકમ, CCTV કેમેરાના વીડિયો અને સંબંધિત કર્મચારીઓની ભૂમિકાની તપાસ કરી હતી. પ્રાથમિક તપાસમાં મૌખિક, દસ્તાવેજી, ઇલેક્ટ્રોનિક અને નાણાકીય પુરાવા મળ્યા હોવાનું FIRમાં જણાવાયું છે.

ક્યારે અને કોણે FIR નોંધાવી?

SIT દ્વારા ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને પ્રાથમિક તપાસ રિપોર્ટ સોંપવામાં આવ્યા બાદ 25 જૂન 2026ના રોજ અયોધ્યાના કોતવાલી રામજન્મભૂમિ પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધવામાં આવી હતી.

શ્રીરામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ સાથે સંકળાયેલા કૃષ્ણ મોહનની ફરિયાદના આધારે કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. FIRમાં આઠ વ્યક્તિઓ ઉપરાંત તપાસમાં સામે આવનારા અજાણ્યા લોકોનો પણ સમાવેશ થઈ શકે છે.

આ કેસમાં કર્મચારી દ્વારા ચોરી, વિશ્વાસઘાત, ચોરાયેલી સંપત્તિ રાખવી અથવા તેના નિકાલમાં મદદ કરવી, ગુનાહિત ષડયંત્ર અને સમાન ઇરાદા સાથે ગુનો કરવા જેવી ભારતીય ન્યાય સંહિતાની ગંભીર કલમો લગાવવામાં આવી છે. ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ કાયદાની જોગવાઈનો પણ FIRમાં સમાવેશ કરાયો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

FIRમાં કોના નામ છે?

રામ મંદિર ચઢાવા કેસની FIRમાં નીચેના આઠ વ્યક્તિઓનાં નામ સામેલ છે:

અવિનાશ શુક્લા, લવકુશ મિશ્રા, અનુકલ્પ મિશ્રા, મનીષ કુમાર યાદવ, કરુણેશ પાંડે, રામાશંકર મિશ્રા, સુભાષ ચંદ્ર શ્રીવાસ્તવ અને રામશંકર યાદવ ઉર્ફે ટિન્નુ યાદવ.

આમાંથી મોટાભાગના લોકો મંદિરના ચઢાવાની રોકડ અને કિંમતી વસ્તુઓની ગણતરી અથવા તેની વ્યવસ્થા સાથે કોઈને કોઈ રીતે સંકળાયેલા હોવાનું સામે આવ્યું છે.

સુભાષ ચંદ્ર શ્રીવાસ્તવ નિવૃત્ત બેંક કર્મચારી છે અને પિલગ્રીમ ફેસિલિટી સેન્ટરના કાઉન્ટિંગ રૂમમાં ચઢાવાની ગણતરી માટેની શિફ્ટના ઇન્ચાર્જ હોવાનું કહેવાય છે. ટિન્નુ યાદવ અગાઉ ટ્રસ્ટના મહાસચિવ ચંપત રાયના ડ્રાઇવર તરીકે કામ કરતો હતો. મનીષ યાદવ ટિન્નુ યાદવનો સંબંધી હોવાનું પણ તપાસમાં સામે આવ્યું છે.

જોકે આરોપીઓ સામેના આરોપો હજુ અદાલતમાં સાબિત થયા નથી. કાયદાની દૃષ્ટિએ અંતિમ ચુકાદો ન આવે ત્યાં સુધી તેઓ આરોપી જ ગણાશે.

આઠેય આરોપીઓની ધરપકડ, 29 જૂન સુધી જેલમાં

FIR નોંધાયા બાદ પોલીસે 26 જૂનની વહેલી સવારે તમામ આઠ નામજોગ આરોપીઓને કસ્ટડીમાં લીધા હતા. પ્રાથમિક પૂછપરછ પછી તેમને અદાલતમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.

અદાલતે તમામ આરોપીઓને ત્રણ દિવસ માટે, એટલે કે 29 જૂન 2026 સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી આપ્યા છે. હવે પોલીસ આરોપીઓની વધુ પૂછપરછ માટે રિમાન્ડની માગ કરી શકે છે.

તપાસ દરમિયાન આશરે ₹80 લાખની રકમ મળી હોવાનો તાજો અહેવાલ છે. અગાઉ અલગ-અલગ મીડિયા અહેવાલોમાં અલગ રકમની વસૂલાતના દાવા કરવામાં આવ્યા હતા. તેથી કુલ કેટલી રોકડ, સોનું, ચાંદી અથવા અન્ય કિંમતી સામગ્રી મળી છે તેની સત્તાવાર અંતિમ વિગતો હજુ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.

CCTV વીડિયોમાં શું મળ્યું?

SITની તપાસમાં CCTV વીડિયો મહત્વપૂર્ણ પુરાવો બન્યા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. કેટલાક આરોપીઓ રોકડની ગણતરી દરમિયાન પૈસા કાઢતા હોવાના દૃશ્યો કેમેરામાં કેદ થયાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

મનીષ યાદવ નામનો આરોપી એકથી વધુ વખત રોકડ લઈ રહ્યો હોવાની શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ વીડિયોમાં જોવા મળી હોવાના અહેવાલ છે. અહીં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે આવી પ્રવૃત્તિ CCTVમાં કેદ થવા છતાં તે સમયે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવી નહોતી?

તપાસ એ દિશામાં પણ ચાલી રહી છે કે આરોપીઓ વ્યક્તિગત રીતે ચોરી કરતા હતા કે પછી ચઢાવાની ઉચાપત માટે કોઈ સંગઠિત નેટવર્ક કાર્યરત હતું.

મામલો કેવી રીતે સામે આવ્યો?

આ વિવાદ જૂન મહિનાની શરૂઆતમાં ત્યારે સામે આવ્યો જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટીના પૂર્વ ધારાસભ્ય પવન પાંડેએ રામ મંદિરના ચઢાવામાં કરોડો રૂપિયાની ચોરી થઈ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

તેમણે અંદાજે ₹7 કરોડથી ₹7.5 કરોડ સુધીની ગેરરીતિનો દાવો કર્યો હતો. ત્યારબાદ અન્ય રાજકીય પક્ષો અને ધાર્મિક આગેવાનોએ પણ મંદિર ટ્રસ્ટના નાણાકીય વ્યવહારોની પારદર્શક તપાસ કરવાની માગ કરી હતી.

મંદિર ટ્રસ્ટે શરૂઆતમાં મોટા પાયે ગેરરીતિના આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા અને નિયમિત ઓડિટમાં કોઈ મોટી ખામી સામે આવી ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. વિવાદ વધ્યા બાદ ટ્રસ્ટે જ ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને સ્વતંત્ર SIT તપાસ કરાવવા વિનંતી કરી હતી.

ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે 13 જૂને ત્રણ સભ્યોની SIT બનાવી હતી. લખનઉના ડિવિઝનલ કમિશનર વિજય વિશ્વાસ પંતના વડપણ હેઠળની ટીમમાં લખનઉ રેન્જના IG કિરણ એસ. અને નાણા વિભાગના વિશેષ સચિવ નીલરતન કુમારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

SITએ મંદિર ટ્રસ્ટના પદાધિકારીઓ, કર્મચારીઓ, રોકડ ગણનારા લોકો, બેંક સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓ અને અન્ય સંબંધિત વ્યક્તિઓની પૂછપરછ કરી હતી. ટીમે 23 જૂને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને પોતાનો પ્રાથમિક રિપોર્ટ સોંપ્યો હતો.

60 કિલો ચાંદી અને કિંમતી હારનું શું થયું?

તપાસ દરમિયાન મંદિરને દાનમાં આપવામાં આવેલી અંદાજે 60 કિલો ચાંદીની ઈંટો અથવા સળિયાઓના રેકોર્ડ અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

ચાંદી દાન કરનારા જ્વેલર્સ એસોસિયેશનનું કહેવું છે કે રામ મંદિર માટે 60 કિલો ચાંદી આપવામાં આવી હતી અને તેની પહોંચ પણ તેમની પાસે છે. જોકે તપાસકર્તાઓને આ ચાંદીની પ્રાપ્તિ, સંગ્રહ અથવા ઉપયોગ અંગે સંપૂર્ણ દસ્તાવેજી રેકોર્ડ મળ્યો ન હોવાના અહેવાલ છે.

કેટલાક દાતાઓએ કિંમતી હાર, ચાંદીની માળા અને ચરણ પાદુકા જેવી વસ્તુઓના રેકોર્ડ અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. પરંતુ આ તમામ વસ્તુઓ ખરેખર ચોરાઈ ગઈ છે કે દસ્તાવેજીકરણમાં ખામી છે તે અંગે હજુ કોઈ અંતિમ સત્તાવાર નિષ્કર્ષ આવ્યો નથી.

તેથી 60 કિલો ચાંદી ‘ચોરાઈ ગઈ’ હોવાનું અત્યારે નિશ્ચિત રીતે કહી શકાય નહીં. SIT તેની સ્થિતિ અને રેકોર્ડ શોધી રહી છે.

ચંપત રાય અને અનિલ મિશ્રાનાં રાજીનામાં

26 જૂને સામે આવેલા મીડિયા અહેવાલો પ્રમાણે શ્રીરામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટના મહાસચિવ ચંપત રાયે નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારી પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું છે. ટ્રસ્ટી ડૉ. અનિલ મિશ્રાએ પણ રાજીનામું આપ્યું હોવાનું ANIએ સૂત્રોના હવાલાથી જણાવ્યું છે.

આ સમાચાર લખાય ત્યાં સુધી ટ્રસ્ટ તરફથી રાજીનામાંની વિગતવાર ઔપચારિક જાહેરાત અથવા તેની સ્વીકૃતિ અંગે સંપૂર્ણ માહિતી સામે આવી નહોતી.

મહત્વનું છે કે ચંપત રાય અથવા અનિલ મિશ્રાનું નામ હાલ નોંધાયેલી FIRના આઠ આરોપીઓમાં સામેલ નથી. SITએ જોકે મંદિરના સંચાલન અને ચઢાવાની વ્યવસ્થા અંગે તેમની પૂછપરછ કરી હોવાનું જાણવા મળે છે.

યોગી આદિત્યનાથે શું કહ્યું?

ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે જણાવ્યું છે કે તપાસમાં જે કોઈ વ્યક્તિ દોષિત જણાશે તેને છોડવામાં આવશે નહીં.

તેમણે આ કેસના આધારે સમગ્ર અયોધ્યા, ભગવાન શ્રીરામ અથવા શ્રદ્ધાળુઓની આસ્થા પર સવાલ ન ઉઠાવવાની અપીલ કરી હતી. સરકારનું કહેવું છે કે SITની તપાસ નિષ્પક્ષ રીતે આગળ વધી રહી છે અને અંતિમ રિપોર્ટ બાદ વધુ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

વિપક્ષે શું આરોપ લગાવ્યા?

સમાજવાદી પાર્ટી, કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટીએ હાલની કાર્યવાહી પર અનેક સવાલ ઊભા કર્યા છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે FIRમાં માત્ર નાના કર્મચારીઓનાં નામ સામેલ કરીને વરિષ્ઠ પદાધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી નથી.

કોંગ્રેસે સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માગ કરી છે. કેટલાક નેતાઓએ વર્તમાન ટ્રસ્ટને વિખેરી નાખીને ચઢાવા અને મંદિર સંચાલન માટે નવી પારદર્શક વ્યવસ્થા બનાવવાની પણ માગ કરી છે.

ટ્રસ્ટ અને સરકારનું કહેવું છે કે તપાસ ચાલુ છે અને પુરાવાના આધારે અન્ય કોઈની ભૂમિકા સામે આવશે તો તેની સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો

રામ મંદિરના ચઢાવા અને ટ્રસ્ટના નાણાકીય સંચાલનની તપાસ માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરવામાં આવી છે.

અરજીમાં CBIના નેતૃત્વ હેઠળ બહુવિભાગીય SIT અથવા અદાલતની દેખરેખ હેઠળ સમયમર્યાદામાં તપાસ કરાવવાની માગ કરવામાં આવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તાત્કાલિક સુનાવણી કરવાની જગ્યાએ અરજદારોને 29 જૂન 2026ના રોજ ફરી અરજી રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.

તેનો અર્થ એ નથી કે સુપ્રીમ કોર્ટે આરોપો અંગે કોઈ નિર્ણય આપી દીધો છે. હાલ માત્ર અરજીને સુનાવણી માટે ક્યારે અને કેવી રીતે લેવામાં આવે તેના પર પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.

હજુ કયા પ્રશ્નોના જવાબ બાકી છે?

આ કેસમાં હજુ સૌથી મોટો પ્રશ્ન કુલ ચોરી અથવા અપહારની રકમનો છે. ₹7 કરોડ, ₹80 લાખ, ₹2 કરોડ અને તેનાથી પણ મોટી રકમના અલગ-અલગ દાવા સામે આવ્યા છે, પરંતુ અંતિમ સત્તાવાર આંકડો જાહેર થયો નથી.

તપાસમાં એ પણ સ્પષ્ટ થવાનું બાકી છે કે આ ગેરરીતિ કેટલા સમયથી ચાલી રહી હતી, કેટલા લોકો તેમાં સામેલ હતા અને CCTV અથવા ઓડિટ વ્યવસ્થા હોવા છતાં તેને અગાઉ કેમ અટકાવી શકાયું નહીં.

આ ઉપરાંત દાનમાં મળેલા સોના-ચાંદીના દાગીના, ચાંદીની ઈંટો અને અન્ય કિંમતી વસ્તુઓનો સંપૂર્ણ ડિજિટલ રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તેની પણ તપાસ જરૂરી બનશે.

શ્રદ્ધાની સાથે પારદર્શકતા પણ જરૂરી

રામ મંદિર માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ નથી પરંતુ કરોડો લોકોની આસ્થા અને લાંબા સંઘર્ષનું પ્રતીક છે. દેશ-વિદેશના શ્રદ્ધાળુઓએ મંદિર માટે પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે દાન આપ્યું છે. તેથી દાનના એક-એક રૂપિયાનો પારદર્શક અને તપાસી શકાય એવો હિસાબ રાખવો ટ્રસ્ટની સૌથી મોટી જવાબદારી છે.

આ કેસમાં આરોપીઓને કાયદા મુજબ પોતાની વાત રજૂ કરવાનો અધિકાર છે અને તેમનો ગુનો અદાલતમાં સાબિત થવો જરૂરી છે. પરંતુ સાથે જ શ્રદ્ધાળુઓનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે માટે SITનો અંતિમ રિપોર્ટ, સંપૂર્ણ ઓડિટ, CCTV વ્યવસ્થા અને દાનની ગણતરી માટે વધુ કડક નિયમો જાહેર કરવાનું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

હાલ આ કેસની તપાસ ચાલુ છે. 29 જૂને આરોપીઓની કસ્ટડી અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ અરજી અંગે થનારી પ્રક્રિયા બાદ વધુ મહત્વપૂર્ણ વિગતો સામે આવી શકે છે.